Nota Bene

Het schrappen van het riet tot het speelbaar is

De spiegel van het riet en haar balans

We noemen heel het te schrappen gebied van het riet, spiegel.

De verschillende delen van de spiegel staan in sterke wisselwerking tot elkaar. Als je op de ene plaats iets verandert, dan heeft dat gevolgen voor een ander gebied van de spiegel. Dat geldt in dezelfde mate voor bepaalde karaktertrekken van het riet: als de ene kwaliteit verandert, heeft dat gevolgen voor een andere kwaliteit. We komen er later nog op terug.

De spiegel die wij gaan maken

Het is een ver verwante versie van wat men de Amerikaanse spiegel noemt.
Zij heeft een dunne tip met een flauwe bult daar achter. Achter die bult wordt het riet gebalanceerd met een tamelijk dik hart (of centrum of rug). Deze spiegel wordt door veel beroeps gebruikt, maar is toch niet moeilijk te leren voor een beginner. Later kan je nog experimenteren met andere types.

Je zult snel ervaren dat geen enkel houtje hetzelfde is. Elk riet zal dus anders zijn. Soms moet je bij het schrappen van de norm afwijken. Maar je moet ergens beginnen! De maten die we geven zijn dus nooit absoluut. Je zult spoedig leren om het schrappen aan te passen aan de omstandigheden van het materiaal.

Alle maten zijn genomen vanaf de tip naar beneden en voordat de tip gekapt is. Ter compensatie van de kap nemen we 0,5 mm.

Start: de tip

Om te beginnen halen we hout weg bij de hoeken van de tip langs de lijnen van een platte omgekeerde V. Later krijgt dat de vorm van een half maantje.

Zet 3 mm uit langs de zijkant vanaf de tip. Doe dat aan beide kanten.

Zet het mes diagonaal op de draad van het hout en neem hout weg. Tel de schrappen en ga door tot in tegenlicht de hoeken aanmerkelijk lichter zijn.

Dompel het hout zo nu en dan in water om het vochtig te houden. Als het hout te droog wordt dan gaat het schrappen moeilijker. Controleer steeds tegen een lamp of de schrappen in balans zijn.

Het hout is aan beide zijden van het riet anders. Omdat het riet is dubbel geklapt is de groeirichting van het hout dat ook. Dus aan de ene kant omhoog aan de andere kant omlaag. Dat zal je merken als je aan het schrappen bent. De ene keer schrap je met de draad mee en aan de andere kant er tegenin.

Schrappen van de rest van de spiegel

Teken een W-vorm op het hout. De twee punten liggen 14-15 mm onder de tip.

Neem de bast weg binnen de W-vorm met het mes diagonaal op de draad van het hout.

Als de bast weg is ga je door met het schrappen binnen de W-vorm, maar haal nu meer weg aan de zijkanten dan van het midden. Spaar het hart en de ruggengraat. Controleer tegen het lamplicht. Onder het donkerder hart, vlak onder de tip, zie je aan weerszijden van de ruggengraat twee lichtere vlekken ontstaan, de wangetjes, die, langs het hart, vloeiend uitlopen naar de tip. Op die plekken, weerszijden van het hart verdwijnt ook alle bast van het hout. Verder omlaag, in de richting van de binding moet een randje bast aan de zijkanten blijven staan. De ruggengraat en en punten onderaan de W-vorm blijven ook dik. Controleer tegen het licht en slijp je mes. Dat slijpen moet je vaak doen.

Het openmaken van het riet met de plaque

Druk de bladen iets open en schuif de plaque tussen de bladen.

Zorg dat er geen schilfers hout binnen het riet komen.

Druk de plaque omhoog door de vouw.

Zolang de tip nog niet is gekapt dien je de plaque vanaf de zijkant tussen de bladen te steken om te voorkomen dat er schilfers tussen de bladen komen.

Schrappen met de plaque

Gebruik bij het verder schrappen altijd de plaque.

Ga nu verder met de tip. Die moet de vorm krijgen van een half maantje en zeer dun worden, zo dik als een vloeitje. Daardoor wordt hij zeer kwetsbaar. Wees voorzichtig. Houd je mes diagonaal t.o.v. de draad van het hout. Houd de tip ook vochtig, gaande weg zie je de donkere plaque door de tip heen schijnen. Als de plaque in de weg zit schuif hem dan een beetje opzij.

Het midden van het hart is wezenlijk voor het riet. Laat de top ongemoeid en laat die geleidelijk overgaan in de tip en de wangetjes links en rechts van de ruggengraat. Houd de balans in het riet in de gaten. Schrap niet te veel, wat weg is, is weg.

Weerszijden van de ruggengraat tussen hart en basis, kan je relatief veel wegnemen, maar niet van de randen. Een riet zonder rand wordt wankel en neigt tot dichtklappen. Van de ruggengraat mag je, als dat nodig is heel voorzicht wat afschrappen.

Kappen van de tip. Hak op het blok de tip recht af met een stanleymes of met een scheermesje. Haal niet meer weg dan voor een strak resultaat nodig is en doe dat vooral haaks op het riet.

Kap de hoeken. Het afschuinen van de hoek voorkomt het rafelen van het riet op de scherpe hoek.

Het halve maantje.

Maak nu een mooi duidelijk en net half maantje zichtbaar aan de tip. De zijkanten zijn het dunst, in het midden wat dikker.